Strona główna | Grupa PZU w 2014 | Otoczenie zewnętrzne | Regulacje dotyczące rynku ubezpieczeń i rynków finansowych w Polsce

Regulacje dotyczące rynku ubezpieczeń i rynków finansowych w Polsce

Rok 2014 to okres przygotowań do wdrożenia nowych wymogów dyrektywy Solvency II, które obowiązywać będą o 1 stycznia 2016 roku. Dokument jest zbiorem technicznych wskazówek w zakresie wyliczeń wymogów kapitałowych oraz środków własnych.

Dnia 11 marca 2014 roku Parlament Europejski przyjął tzw. dyrektywę Omnibus II, która modyfikuje przepisy dyrektywy Solvency II (2009/138/WE w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej). Jednym z kluczowych elementów było upoważnienie Komisji Europejskiej do przyjmowania wiążących prawnie aktów delegowanych poziomu 2 i 3 w zakresie systemu Solvency II. W praktyce oznacza, iż poszczególni krajowi ustawodawcy nie muszą wprowadzać w ich państwach regulacji szczegółowych. Zakłady ubezpieczeń zobligowane są do stosowania wymogów zatwierdzonych na poziomie Komisji Europejskiej.

Ważnym dokumentem w systemie Solvency II jest akt delegowany poziomu drugiego, tj. Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2015/35 z dnia 10 października 2014 roku. Akt delegowany doprecyzowuje wiele przepisów dyrektywy Solvency II, które będą miały zastosowanie od 1 stycznia 2016 roku, a w pewnym zakresie już od 1 kwietnia 2015 roku. Ponadto ww. dokument jest zbiorem technicznych wskazówek w zakresie wyliczeń wymogów kapitałowych oraz środków własnych.

W styczniu 2015 roku EIOPA (Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych) opublikowała pierwszy zestaw wytycznych, tzw. dokumenty poziomu trzeciego.

Jednocześnie trwają prace nad Ustawą o działalności ubezpieczeniowej - UoU w związku z implementacją dyrektywy Solvency II.

Zgodnie z projektem ustawy nastąpi wzrost wymogów kapitałowych, które powinny odpowiadać specyficznemu profilowi ryzyka danego zakładu ubezpieczeń oraz zakładu reasekuracji. Środki własne zakładu mają być na takim poziomie aby gwarantowały pokrycie ewentualnych strat, a ubezpieczającym i beneficjentom spełnienie wymagalnych świadczeń. Projektowana ustawa rozszerza wymogi w zakresie wewnętrznych procedur zarządzania ryzykiem oraz zwiększa obowiązki informacyjne zakładów ubezpieczeń w zakresie bezpieczeństwa kapitałowego i zarządzania ryzykiem. Zakłady będą zobowiązane do wdrażania nie tylko procedur związanych z zarządzaniem ryzykiem ubezpieczeniowym, ale i kredytowym, rynkowym, płynnościowym i operacyjnym, a ponadto do przedkładania sprawozdań dotyczących kondycji finansowej do organu nadzoru. Projekt przewiduje też zmiany dotychczasowych przepisów dotyczących obowiązków zakładów ubezpieczeń w zakresie zawierania i wykonywania umowy ubezpieczenia.

Ustawa da uprawnienia KNF do wydawania wytycznych dotyczących określonej działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej.

Nowe regulacje koncentrują się  na ryzyku ponoszonym przez ubezpieczycieli. Nastąpi wzrost wymogów kapitałowych, które powinny odpowiadać specyficznemu profilowi ryzyka danego zakładu ubezpieczeń.

Nowe regulacje koncentrują się  na ryzyku ponoszonym przez ubezpieczycieli. Nastąpi wzrost wymogów kapitałowych, które powinny odpowiadać specyficznemu profilowi ryzyka danego zakładu ubezpieczeń.Ponadto, ustawa odnosi się do wynagrodzenia pośredników ubezpieczeniowych oraz opłat likwidacyjnych dla produktów typu unit-linked oraz produktów strukturyzowanych. Przy ustalaniu wynagrodzenia pośrednika ubezpieczeniowego zakład ubezpieczeń powinien kierować się zasadą równomiernego rozłożenia w czasie wydatków z tytułu prowizji pośrednika ubezpieczeniowego. Ustawa przyznaje prawo do odstąpienia (oprócz prawa do odstąpienia przewidzianego w kc) od umów typu unit-linked oraz produktów strukturyzowanych zawartych po dniu wejścia w życie ustawy w terminie 60 dni od dnia otrzymania pierwszej tzw. informacji rocznicowej, przy czym opłata likwidacyjna przy odstąpieniu nie może przekroczyć 4%.

W 2014 roku KNF wydała wytyczne dotyczące: zarządzania ryzykiem powodzi w sektorze ubezpieczeń, dystrybucji ubezpieczeń, likwidacji szkód z ubezpieczeń komunikacyjnych, reasekuracji biernej / retrocesji, zarządzania obszarami IT i bezpieczeństwa teleinformatycznego. Wytyczne są stosowane według zasady „zastosuj lub wyjaśnij”. Instytucje nadzorowane mogą nie stosować Zasad, jednak w przypadku niestosowania którejkolwiek z zasad (trwale lub incydentalnie) na spółce ciąży obowiązek poinformowania o tym fakcie rynku i wyjaśnienia powodów niestosowania danej zasady.

Oprócz prac nad implementacją wymogów dyrektywy Solvency II prowadzono prace nad innymi regulacjami, które miały lub będą mieć wpływ na funkcjonowanie Grupy PZU. Poniżej przedstawiono wybrane z nich:

Ustawa z dnia 6 grudnia 2013 roku o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych, obowiązująca od dnia 1 lutego 2014 roku, a część przepisów m. in. dotyczących Indywidualnego Konta Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) obowiązuje od dnia 14 stycznia 2014 roku. Zmiany obejmują w szczególności:

  • przeniesienie wyrażonych obligacyjnymi zobowiązaniami Skarbu Państwa części uprawnień emerytalnych ubezpieczonych z OFE do ZUS – w dniu 3 lutego 2014 roku część obligacyjna aktywów zgromadzonych w OFE w łącznej kwocie odpowiadającej 51,5% jednostek rozrachunkowych zapisanych na rachunku każdego członka OFE na dzień 31 stycznia 2014 roku została przekazana do ZUS. Po umorzeniu obligacji (z dniem 4 lutego 2014 roku), środki te zostaną zapisane 31 marca 2015 roku na subkontach w ZUS, gdzie mają być waloryzowane i dziedziczone, podobnie jak pozostałe środki zgromadzone na tych subkontach. Dodatkowo od dnia 3 lutego 2014 roku fundusze emerytalne nie mogą inwestować w skarbowe papiery dłużne oraz w instrumenty dłużne gwarantowane przez Skarb Państwa, jak również w papiery skarbowe emitowane przez rządy innych państw OECD;

  • określenie zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w OFE i sposobu przenoszenia uprawnień emerytalnych ubezpieczonych z OFE do ZUS – wypłata emerytur po ukończeniu wieku emerytalnego dla danych ubezpieczonych (docelowo 67 lat) powinna nastąpić w całości z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS).W tym celu środki zgromadzone w OFE powinny być przekazane do FUS. Ich waloryzacja będzie się odbywała na dotychczasowych zasadach. Środki zgromadzone w OFE przez ubezpieczonych w związku z osiągnięciem przez nich wieku niższego o 10 lat od wieku emerytalnego będą stopniowo przenoszone do ZUS na subkonto, a nowa składka będzie przekazywana bezpośrednio do ZUS. Środki na subkontach w ZUS, który będzie wypłacał emerytury, będą mogły być dziedziczone do 3 lat po przejściu na emeryturę przez ubezpieczonego;

  • możliwości dokonania przez ubezpieczonych wyboru w formie złożenia oświadczenia co do dalszego przekazywania do otwartych funduszy emerytalnych składki ustalonej w nowej wysokości, w odniesieniu do przyszłych składek – w okresie od 1 kwietnia 2014 roku do 31 lipca 2014 roku ubezpieczeni podjęli decyzję, czy składka emerytalna w wysokości 2,92% ma być dalej przekazywana do OFE czy do ZUS. W przypadku braku złożenia oświadczenia o przekazywaniu składek do OFE, składki emerytalne są automatycznie ewidencjonowane na specjalnym subkoncie w ZUS. Decyzja o wyborze OFE lub pozostaniu w ZUS nie była ostateczna. Następną możliwość zmiany decyzji ubezpieczony ma w czteroletnich odstępach czasowych;

  • ustalenie nowych zasad inwestowania przez OFE – stopniowe obniżanie minimalnego limitu zaangażowania OFE w akcje. Likwidacji uległa znaczna część limitów koncentracji. Każdy Fundusz musi określić cel i zasady polityki inwestycyjnej oraz mierzalny benchmark w informacji rocznej dla swoich członków;

  • zmiana systemu opłat i wynagrodzeń pobieranych przez fundusze emerytalne – pobierane przez fundusze opłaty od składek uległy zmniejszeniu z 3,5% do 1,75% (w tym z 0,8% do 0,4% opłata dla ZUS); ustalenie wysokości wpłat do Funduszu Gwarancyjnego – do Funduszu Gwarancyjnego administrowanego przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych SA przekazywane jest 0,3% wartości aktywów netto OFE, natomiast środki zgromadzone dotychczas na części dodatkowej Funduszu zostały przekazane do PTE z dniem 1 lipca 2014 roku;

  • wprowadzenie zakazu reklamy OFE – zakaz reklamy, w szczególności ma dotyczyć okresów od 1 stycznia do 31 lipca w latach, w których będzie możliwe podjęcie decyzji o ponownym wyborze ZUS/OFE (tzw. „okienka”);

  • wprowadzenie zmiany w III filarze (IKZE) – wprowadzenie zachęty do oszczędzania na emeryturę w tzw. trzecim filarze. Wprowadzona została zryczałtowana stawka dla wypłat z Indywidualnych Kont Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE), która wynosi 10%. Dochód, który jest przekazywany na IKZE jest zwolniony z podatku, tak jak poprzednio. Na IKZE można wpłacić rocznie 120% przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej za dany rok, co odpowiada obecnie kwocie 4 495,20 zł.

Ustawa ma istotne znaczenie na wyniki netto PZU PTE w kolejnych latach z uwagi na niższe przychody z tytułu zarządzania oraz niższej składki. Jednocześnie w wyniku likwidacji dodatkowej części Funduszu Gwarancyjnego w 2014 roku zanotowano jednorazowy dochód brutto PZU PTE w wysokości 132,3 mln zł.

Ustawa z dnia 30 maja 2014 roku o prawach konsumenta (obowiązuje od dnia 25 grudnia 2014 roku). Zgodnie z ustawą termin, w którym ubezpieczający może odstąpić od umowy ubezpieczenia zawartą na odległość wynosi 30 dni. Prawo do odstąpienia nie przysługuje konsumentowi m.in. w przypadku umów ubezpieczenia dotyczących podróży i bagażu lub innych podobnych, jeżeli zawarte zostały na okres krótszy niż 30 dni.

Każde działanie podejmowane dla celów marketingu bezpośredniego (sprzedaży), wykonywane za pośrednictwem telefonu, komputera, urządzeń mobilnych i innych temu podobnych urządzeń, wymaga uprzedniej zgody klienta – osoby fizycznej lub prawnej.

Zmiany ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o pośrednictwie ubezpieczeniowym wprowadzone ustawą z dnia 9 maja 2014 roku o ułatwieniu dostępu do wykonywania niektórych zawodów regulowanych (obowiązują od dnia 10 sierpnia 2014 roku) – zmiany ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym dotyczą deregulacji uprawnień do wykonywania czynności brokerskich i agencyjnych, m.in. w ściśle zdefiniowanych okolicznościach zniesiono obowiązkowe egzaminy dla brokerów oraz obowiązek odbywania co 3 lata szkolenia w ramach doskonalenia zawodowego zarówno przez agentów, jak i brokerów ubezpieczeniowych.

Ustawa z dnia 10 czerwca 2014 roku o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy – kodeks postepowania cywilnego.
Ustawa obowiązuje od dnia 18 stycznia 2015 roku i wprowadza szereg zmian w polskim prawie antymonopolowym mających wzmocnić krajowy system ochrony konkurencji i konsumentów. Celem ustawy jest: poprawa wykrywalności ograniczeń konkurencji, zwiększenie skuteczności wykrywania i karania przedsiębiorców zawierających nielegalne porozumienia, wzmocnienie pozycji słabszych uczestników rynku. Ustawa dokonuje zmian w zakresie ustalenia istnienia obowiązku zgłoszenia zamiaru koncentracji w przypadku przejęcia kontroli nad przedsiębiorcą lub nabywania części mienia innego przedsiębiorcy.

Ustawa z dnia 29 sierpnia 2014 roku o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw.
Ustawa wprowadziła m.in. zmiany przepisów dotyczących niedostatecznej kapitalizacji oraz ogranicza zwolnienie dochodów uzyskiwanych z ubezpieczeń na życie mających charakter inwestycyjny - produktów strukturyzowanych.

Dochody z ubezpieczeń na życie i dożycie, w których świadczenie z tytułu dożycia jest ustalane w oparciu o wartość określonych indeksów lub inne wartości bazowe, albo jest równe składce ubezpieczeniowej powiększonej o określony w umowie ubezpieczenia wskaźnik podlegają opodatkowaniu od 1 stycznia 2015. Z zakresu opodatkowania wyłączone są dochody z ubezpieczeń na życie i dożycie, dla których przy ustalaniu wartości rezerwy w dziale ubezpieczeń na życie stosowana jest stopa techniczna. Ustawa upraszcza metodologię ustalania dochodu do opodatkowania z inwestowania składki ubezpieczeniowej, jako różnicę między kwotą świadczenia a składką wpłaconą do zakładu ubezpieczeń.

Trwają prace nad przepisami implementującymi FATCAForeign Account Tax Compliance Act do krajowego porządku prawnego. FATCA to amerykańskie prawo federalne, którego celem jest przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania zarówno przez osoby fizyczne, jak i osoby prawne zobowiązane do płacenia podatków w Stanach Zjednoczonych. Spółki PZU Życie oraz PZU TFI prowadzą implementację rozwiązań proceduralnych i informatycznych mających na celu wypełnienia obowiązków wynikających z Intergovernmental Agreement (IGA - międzyrządowa umowa, która po ratyfikacji pozwoli wykonać obowiązki płynące z amerykańskiej ustawy FATCA).

Orzecznictwo sądowe i Rejestr Klauzul Niedozwolonych.

Dnia 27 czerwca 2014 roku Sąd Najwyższy (sygn. akt III CZP 2/14) potwierdził, iż osobie najbliższej, na podstawie art. 448 kc, przysługuje z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę wynikającą z naruszenia jej dobra osobistego, gdy poszkodowany zmarł przed 3 sierpnia 2008 roku oraz gdy pomiędzy zmarłym a osobą występującą z roszczeniem istniała faktyczna bliskość, więź psychiczna i emocjonalna.

Skutki: zwiększenie odpowiedzialności spółek ubezpieczeniowych oferujących ub. komunikacyjne; potwierdzenie obowiązku wypłaty osobie najbliższej, z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę wynikającą z naruszenia jej dobra osobistego, gdy poszkodowany zmarł przed 3 sierpnia 2008 roku.