Strona główna | Grupa PZU w 2014 | Otoczenie zewnętrzne

Otoczenie zewnętrzne

Stabilne tempo wzrostu polskiej gospodarki pozytywnie przełożyło się na wyniki sektora ubezpieczeń, a także na wynik Grupy, który pozostaje na stabilnym poziomie.

Podstawowe trendy w Polskiej gospodarce

Dzięki poprawie sytuacji na rynku pracy i wzroście dochodów gospodarstw domowych znacznie zwiększyła się również konsumpcja. Tempo wzrostu PKB w 2014 roku było dość stabilne i utrzymywało się w granicach 3,1 – 3,5% r/r.

Produkt Krajowy Brutto

W 2014 roku, według wstępnego szacunku GUS, PKB w Polsce wzrósł realnie o 3,3% wobec 1,7% rok wcześniej. Tempo wzrostu PKB pozostawało w 2014 roku dość stabilne, utrzymywując się w pierwszych trzech kwartałach pomiędzy 3,3% r/r a 3,5% r/r. W IV kwartale dynamika PKB spowolniła do 3,1% r/r.

Pomimo problemów handlowych na rynkach wschodnich związanych z konfliktem rosyjsko-ukraińskim, eksport do Rosji i Ukrainy rekompensowany był zwiększaniem wymiany handlowej z innymi krajami. Dzięki temu w 2014 roku odnotowano wzrost dynamiki eksportu.

Po dwuletniej stagnacji, w 2014 roku znacząco wzrósł popyt krajowy, tj. o 4,6%. Solidny, realny wzrost dochodów gospodarstw domowych, przy wyraźnie poprawiającej się sytuacji na rynku pracy, pozwolił im znacznie zwiększyć konsumpcję. Wzrost spożycia w sektorze gospodarstw domowych wyniósł 3,1% (1,1% w 2013 roku). Przy największym od 2010 roku wzroście konsumpcji publicznej, spożycie ogółem wzrosło w ujęciu realnym o 3,0% w stosunku do 2013 roku. Dobra sytuacja finansowa przedsiębiorstw, wobec utrzymywania się stosunkowo korzystnych wskaźników koniunktury gospodarczej, sprzyjała w ciągu roku zwiększaniu przez nie inwestycji. Nakłady brutto na środki trwałe wzrosły w 2014 roku o 9,5% – najbardziej od 2007 roku. Towarzyszyło temu także zwiększenie dynamiki kredytów inwestycyjnych.

Ożywienie popytu krajowego skutkowało istotnym wzrostem importu. W efekcie, przy negatywnych dla polskiego eksportu konsekwencjach konfliktu rosyjsko-ukraińskiego, wpływ eksportu netto na wzrost PKB stał się w 2014 roku wyraźnie ujemny. Należy jednak podkreślić, że pomimo problemów z eksportem na rynki wschodnie i stosunkowo słabej koniunktury w krajach strefy euro, odnotowano w 2014 roku wzrost dynamiki eksportu. Spadek eksportu do Rosji i Ukrainy rekompensowany był zwiększaniem eksportu na inne rynki.

Dekompozycja wzrostu PKB w latach 2008 - 2014

Rynek pracy i konsumpcja

Sytuacja na rynku pracy w 2014 roku wyraźnie się poprawiła. Stopa bezrobocia rejestrowanego w grudniu 2014 roku wyniosła 11,5% wobec 13,4% na koniec poprzedniego roku. Przeciętne miesięczne zatrudnienie w sektorze przedsiębiorstw zwiększyło się w 2014 roku o 58 tysięcy osób, a jego roczna dynamika przyspieszyła do 1,1% r/r w grudniu wobec 0,3% r/r na koniec 2013 roku.

W warunkach bardzo niskiej inflacji, presja na wzrost wynagrodzeń pozostawała w 2014 roku stosunkowo niska. Dynamika przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2014 roku obniżyła się do 3,4% wobec 3,7% w 2013 roku. Przy bardzo niskiej inflacji, a w drugiej połowie roku nawet przy spadku cen konsumpcji (CPI), następował wyraźny realny wzrost wynagrodzeń.

Wzrost przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej po uwzględnieniu zmian cen wyniósł 3,4% w 2014 roku wobec 2,8% rok wcześniej. Realna dynamika funduszu wynagrodzeń w sektorze przedsiębiorstw w 2014 roku wyniosła przeciętnie w miesiącu 4,5% r/r – była największa od 6 lat. Można oceniać także, że realny wzrost dochodów do dyspozycji brutto w 2014 roku był znacząco większy niż w 2013 roku. Systematycznie poprawiały się także wskaźniki koniunktury konsumenckiej.

Poprawiająca się sytuacja finansowa gospodarstw domowych w warunkach wzrostu zatrudnienia i spadku bezrobocia, sprzyjała zwiększaniu konsumpcji. W IV kwartale 2014 roku dynamika konsumpcji gospodarstw domowych wyniosła 3,1% r/r.

Inflacja, polityka pieniężna i stopy procentowe

W 2014 roku ceny towarów i usług konsumpcyjnych (CPI) nie zmieniły się w ujęciu średniorocznym, wobec wzrostu o 0,9% w 2013 roku. Od lipca 2014 roku roczny wskaźnik cen konsumpcji pozostawał ujemny, osiągając -1,0% r/r w grudniu.

Do tak silnego obniżenia się inflacji w 2014 roku przyczyniły się przede wszystkim czynniki podażowe – głównie spadek światowych cen ropy naftowej i wyraźny spadek cen żywności. Jednocześnie popytowa i płacowa presja na wzrost cen pozostawała bardzo słaba, przy imporcie niskiej inflacji z zagranicy. Inflacja netto (CPI po wyłączeniu cen żywności i energii) obniżyła się średniorocznie do 0,6% wobec 1,2% w 2013 roku.

Stopa referencyjna NBP pozostawała do września 2014 roku na poziomie 2,5%. Rada Polityki Pieniężnej w I połowie roku sygnalizowała prawdopodobny horyzont utrzymywania stóp procentowych na niezmienionym poziomie, ale na lipcowym posiedzeniu – przy braku zmian stóp procentowych - zrezygnowała z jakiejkolwiek formuły forward guidance.

W październiku RPP obniżyła stopę referencyjną o 50 pkt. bazowych, do 2,0%. Dodatkowo RPP zawęziła korytarz stóp procentowych pozostawiając dolną jego granicę – stopę oprocentowania depozytów składanych przez banki w NBP – na poziomie 1% i jednocześnie obniżając górny jego pułap – stopę kredytu lombardowego – o 1 p.p. do 3,0%.

Stopę redyskonta weksli obniżono tak jak stopę referencyjną – o 0,5 p.p. do 2,25%. Do tego oprocentowanie środków rezerwy obowiązkowej, które dotąd stanowiło 0,9% stopy redyskontowej NBP, powiązano takim samym współczynnikiem ze stopą referencyjną NBP – co oznacza zmniejszenie oprocentowania środków banków. W listopadzie i grudniu 2014 roku stopy pozostały na poziomie ustanowionym w październiku 2014 roku.

Finanse publiczne

Według wstępnych szacunków, deficyt budżetu państwa w 2014 roku wyniósł ok. 30 mld zł, co jest wartością znacznie niższą od planu na poziomie 47,5 mld zł. Taki poziom deficytu był również dużo mniejszy niż w 2013 roku, kiedy osiągnął 42,2 mld zł. Rząd ocenia, że w 2015 roku cały deficyt sektora finansów publicznych spadnie poniżej 3,0% PKB z 3,3% PKB szacowanych wstępnie w roku 2014.

Polska nie miała żadnych problemów z pozyskaniem rynkowego finansowania – na koniec 2014 roku sfinansowano już 30% potrzeb pożyczkowych zaplanowanych na 2015 rok.

Sytuacja na rynkach finansowych

W obliczu konfliktu rosyjsko-ukraińskiego oraz spadku cen ropy na rynkach finansowych obserwowano znaczącą niepewność. Zarówno w strefie euro jaki i w USA rentowności obligacji skarbowych spadały. Zaś na rynkach akcji w USA trend wzrostowy był zdecydowanie wyraźniejszy niż w strefie euro.

Główne tendencje na światowych rynkach finansowych były silnie powiązane z rozwojem sytuacji gospodarczej w USA i strefie euro, a także polityką ich banków centralnych – Rezerwy Federalnej i Europejskiego Banku Centralnego. Istotnie na rynki wpłynął również konflikt rosyjsko-ukraiński oraz gwałtowny spadek cen ropy. Mimo zmniejszenia skali „luzowania ilościowego” w USA aż do jego całkowitego wygaszenia, rentowności obligacji skarbowych tego państwa spadały. Przyczyniła się do tego umiarkowana inflacja oraz umiejętna komunikacja Fed z rynkiem, w której bankowi centralnemu udało się wygasić oczekiwania na szybkie podwyżki stóp procentowych. W strefie euro rentowności obligacji skarbowych również spadały, w świetle obaw o wzrost gospodarczy i wobec bardzo niskiej inflacji. Ponadto, EBC w czerwcu 2014 roku ogłosił pakiet działań luzujących politykę pieniężną oraz obniżył stopy procentowe w strefie euro. Ponadto przed końcem roku narastało przekonanie rynków finansowych, że EBC będzie zmuszony rozszerzyć swoje działania o skup obligacji skarbowych krajów strefy euro. Spadek rentowności w Europie doprowadził do zmniejszenia się różnic pomiędzy oprocentowaniem obligacji Niemiec i tzw. krajów „peryferyjnych” strefy euro.

Na rynkach akcji w USA trend wzrostowy był zdecydowanie wyraźniejszy niż w strefie euro, szczególnie w drugiej połowie 2014 roku – co stanowiło odzwierciedlenie relatywnej kondycji gospodarek tych dwóch obszarów oraz wpływu konfliktu rosyjsko-ukraińskiego na Europę Zachodnią.

Konflikt rosyjsko-ukraiński wpłynął na zahamowanie wzrostów indeksów giełdowych. Znacząco niższy od powszechnych oczekiwań okazał się także wskaźnik inflacji.

Rok 2014 dla polskiej giełdy okazał się niekorzystny. Wartość indeksu szerokiego rynku WIG pozostała praktycznie niezmieniona (wzrost o 0,3%), a indeks największych i najpłynniejszych spółek WIG20 stracił 3,5%. Indeksy te w 2014 roku wahały się bez wyraźnie określonego kierunku zmian. Na rynkach obserwowano znaczącą niepewność – szczególnie w II połowie roku, w obliczu zaostrzenia się konfliktu rosyjsko-ukraińskiego. Znacząco niższy od powszechnych oczekiwań okazał się też wskaźnik inflacji. Dodatkowo, ze względu na zmiany w funkcjonowaniu OFE, zmniejszyło się wsparcie cen akcji przez popyt ze strony funduszy emerytalnych.

W ciągu 2014 roku krzywa dochodowości polskich obligacji skarbowych wyraźnie się obniżyła, szczególnie dla obligacji o dłuższych terminach zapadalności. Różnica pomiędzy rentownością 10-letnich dłużnych skarbowych papierów wartościowych a tych o rocznym terminie zapadalności zmniejszyła się o przeszło 100 pkt. bazowych. Spadki rentowności w Polsce wpisały się w trend europejski. Do tego zjawiska przyczynił się również bardzo silny spadek wskaźnika inflacji w Polsce. Dokonana w 2014 roku obniżka stopy referencyjnej NBP była istotnym czynnikiem obniżenia się rentowności instrumentów o krótszym terminie zapadalności. Dla instrumentów rocznych spadek ten wyniósł około 90 pkt. bazowych. Natomiast rentowności obligacji 5- i 10-letnich spadły w 2014 roku odpowiednio o około 120 i 150 pkt. bazowych.

Na rynku walutowym w 2014 roku najistotniejszym zjawiskiem był trend silnej aprecjacji dolara amerykańskiego do euro, będący efektem wyraźnych różnic w prowadzonej polityce pieniężnej oraz kondycji gospodarczej. W efekcie euro w 2014 roku straciło do dolara aż 12,2%. Kurs złotego do dolara również uległ silnej zmianie – za dolara trzeba było zapłacić o 16,4% więcej niż na koniec 2013 roku. Natomiast polska waluta pozostawała stosunkowo stabilna w stosunku do europejskiej, do której straciła na wartości około 2,8%. Z kolei do franka szwajcarskiego złoty osłabił się o 4,8%.

Rentowność obligacji skarbowych w 2014 roku

Notowania złotego w 2014 roku

Wartość ubezpieczeń w stosunku do PKB (w %)

Sektor ubezpieczeń na tle Europy

Polacy przeznaczają 5 razy mniej na ubezpieczenia niż statystyczny mieszkaniec Europy. W 2013 roku przeciętny Polak poświęcił na ten cel 361,8 euro
(tj. 1 503,1 zł).

Statystyczny mieszkaniec Europy w 2013 roku wydał na ubezpieczenia 1 882,7 euro (wskaźnik gęstości), podczas gdy przeciętny Polak poświęcił na ten cel 361,8 euro (tj. 1 503,1 zł), czyli 5 razy mniej. W przypadku statystycznego mieszkańca Europy blisko 60% z tej kwoty przypada na ubezpieczenia na życie, w Polsce stanowią one 54%.

Z perspektywy rozwoju niższy wskaźnik penetracji na polskim rynku oznacza duże możliwości wzrostu sprzedaży.

Analizując poziom składki w porównaniu do PKB (wskaźnik penetracji) Polska plasuje się poniżej średniej europejskiej.
Dla Polski wskaźnik ten jest nieco ponad 2 razy niższy niż dla Europy. Kraje Europy Środkowo - Wschodniej takie jak Estonia, Łotwa, w których PZU prowadzi swoją działalność, mają wskaźnik odpowiednio na poziomie 1,7% i 1,3%, co z perspektywy rozwoju rynku otwiera ogromne możliwości wzrostu sprzedaży.

                                

Regulacje dotyczące rynku ubezpieczeń i rynków finansowych w Polsce

Rok 2014 to okres przygotowań do wdrożenia nowych wymogów dyrektywy Solvency II, które obowiązywać będą o 1 stycznia 2016 roku. Dokument jest zbiorem technicznych wskazówek w zakresie wyliczeń wymogów kapitałowych oraz środków własnych.

Dnia 11 marca 2014 roku Parlament Europejski przyjął tzw. dyrektywę Omnibus II, która modyfikuje przepisy dyrektywy Solvency II (2009/138/WE w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej). Jednym z kluczowych elementów było upoważnienie Komisji Europejskiej do przyjmowania wiążących prawnie aktów delegowanych poziomu 2 i 3 w zakresie systemu Solvency II. W praktyce oznacza, iż poszczególni krajowi ustawodawcy nie muszą wprowadzać w ich państwach regulacji szczegółowych. Zakłady ubezpieczeń zobligowane są do stosowania wymogów zatwierdzonych na poziomie Komisji Europejskiej.

Ważnym dokumentem w systemie Solvency II jest akt delegowany poziomu drugiego, tj. Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2015/35 z dnia 10 października 2014 roku. Akt delegowany doprecyzowuje wiele przepisów dyrektywy Solvency II, które będą miały zastosowanie od 1 stycznia 2016 roku, a w pewnym zakresie już od 1 kwietnia 2015 roku. Ponadto ww. dokument jest zbiorem technicznych wskazówek w zakresie wyliczeń wymogów kapitałowych oraz środków własnych.

W styczniu 2015 roku EIOPA (Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych) opublikowała pierwszy zestaw wytycznych, tzw. dokumenty poziomu trzeciego. Jednocześnie trwają prace nad Ustawą o działalności ubezpieczeniowej - UoU w związku z implementacją dyrektywy Solvency II.

Zgodnie z projektem ustawy nastąpi wzrost wymogów kapitałowych, które powinny odpowiadać specyficznemu profilowi ryzyka danego zakładu ubezpieczeń oraz zakładu reasekuracji. Środki własne zakładu mają być na takim poziomie aby gwarantowały pokrycie ewentualnych strat, a ubezpieczającym i beneficjentom spełnienie wymagalnych świadczeń. Projektowana ustawa rozszerza wymogi w zakresie wewnętrznych procedur zarządzania ryzykiem oraz zwiększa obowiązki informacyjne zakładów ubezpieczeń w zakresie bezpieczeństwa kapitałowego i zarządzania ryzykiem. Zakłady będą zobowiązane do wdrażania nie tylko procedur związanych z zarządzaniem ryzykiem ubezpieczeniowym, ale i kredytowym, rynkowym, płynnościowym i operacyjnym, a ponadto do przedkładania sprawozdań dotyczących kondycji finansowej do organu nadzoru. Projekt przewiduje też zmiany dotychczasowych przepisów dotyczących obowiązków zakładów ubezpieczeń w zakresie zawierania i wykonywania umowy ubezpieczenia. Ustawa da uprawnienia KNF do wydawania wytycznych dotyczących określonej działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej.

Nowe regulacje koncentrują się  na ryzyku ponoszonym przez ubezpieczycieli. Nastąpi wzrost wymogów kapitałowych, które powinny odpowiadać specyficznemu profilowi ryzyka danego zakładu ubezpieczeń.

Ponadto, ustawa odnosi się do wynagrodzenia pośredników ubezpieczeniowych oraz opłat likwidacyjnych dla produktów typu unit-linked oraz produktów strukturyzowanych. Przy ustalaniu wynagrodzenia pośrednika ubezpieczeniowego zakład ubezpieczeń powinien kierować się zasadą równomiernego rozłożenia w czasie wydatków z tytułu prowizji pośrednika ubezpieczeniowego. Ustawa przyznaje prawo do odstąpienia (oprócz prawa do odstąpienia przewidzianego w kc) od umów typu unit-linked oraz produktów strukturyzowanych zawartych po dniu wejścia w życie ustawy w terminie 60 dni od dnia otrzymania pierwszej tzw. informacji rocznicowej, przy czym opłata likwidacyjna przy odstąpieniu nie może przekroczyć 4%.

W 2014 roku KNF wydała wytyczne dotyczące: zarządzania ryzykiem powodzi w sektorze ubezpieczeń, dystrybucji ubezpieczeń, likwidacji szkód z ubezpieczeń komunikacyjnych, reasekuracji biernej / retrocesji, zarządzania obszarami IT i bezpieczeństwa teleinformatycznego. Wytyczne są stosowane według zasady „zastosuj lub wyjaśnij”. Instytucje nadzorowane mogą nie stosować Zasad, jednak w przypadku niestosowania którejkolwiek z zasad (trwale lub incydentalnie) na spółce ciąży obowiązek poinformowania o tym fakcie rynku i wyjaśnienia powodów niestosowania danej zasady.

Oprócz prac nad implementacją wymogów dyrektywy Solvency II prowadzono prace nad innymi regulacjami, które miały lub będą mieć wpływ na funkcjonowanie Grupy PZU. Poniżej przedstawiono wybrane z nich:

Ustawa z dnia 6 grudnia 2013 roku o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych, obowiązująca od dnia 1 lutego 2014 roku, a część przepisów m. in. dotyczących Indywidualnego Konta Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) obowiązuje od dnia 14 stycznia 2014 roku. Zmiany obejmują w szczególności:

  • przeniesienie wyrażonych obligacyjnymi zobowiązaniami Skarbu Państwa części uprawnień emerytalnych ubezpieczonych z OFE do ZUS – w dniu 3 lutego 2014 roku część obligacyjna aktywów zgromadzonych w OFE w łącznej kwocie odpowiadającej 51,5% jednostek rozrachunkowych zapisanych na rachunku każdego członka OFE na dzień 31 stycznia 2014 roku została przekazana do ZUS. Po umorzeniu obligacji (z dniem 4 lutego 2014 roku), środki te zostaną zapisane 31 marca 2015 roku na subkontach w ZUS, gdzie mają być waloryzowane i dziedziczone, podobnie jak pozostałe środki zgromadzone na tych subkontach. Dodatkowo od dnia 3 lutego 2014 roku fundusze emerytalne nie mogą inwestować w skarbowe papiery dłużne oraz w instrumenty dłużne gwarantowane przez Skarb Państwa, jak również w papiery skarbowe emitowane przez rządy innych państw OECD;

  • określenie zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w OFE i sposobu przenoszenia uprawnień emerytalnych ubezpieczonych z OFE do ZUS – wypłata emerytur po ukończeniu wieku emerytalnego dla danych ubezpieczonych (docelowo 67 lat) powinna nastąpić w całości z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS).W tym celu środki zgromadzone w OFE powinny być przekazane do FUS. Ich waloryzacja będzie się odbywała na dotychczasowych zasadach. Środki zgromadzone w OFE przez ubezpieczonych w związku z osiągnięciem przez nich wieku niższego o 10 lat od wieku emerytalnego będą stopniowo przenoszone do ZUS na subkonto, a nowa składka będzie przekazywana bezpośrednio do ZUS. Środki na subkontach w ZUS, który będzie wypłacał emerytury, będą mogły być dziedziczone do 3 lat po przejściu na emeryturę przez ubezpieczonego;

  • możliwości dokonania przez ubezpieczonych wyboru w formie złożenia oświadczenia co do dalszego przekazywania do otwartych funduszy emerytalnych składki ustalonej w nowej wysokości, w odniesieniu do przyszłych składek – w okresie od 1 kwietnia 2014 roku do 31 lipca 2014 roku ubezpieczeni podjęli decyzję, czy składka emerytalna w wysokości 2,92% ma być dalej przekazywana do OFE czy do ZUS. W przypadku braku złożenia oświadczenia o przekazywaniu składek do OFE, składki emerytalne są automatycznie ewidencjonowane na specjalnym subkoncie w ZUS. Decyzja o wyborze OFE lub pozostaniu w ZUS nie była ostateczna. Następną możliwość zmiany decyzji ubezpieczony ma w czteroletnich odstępach czasowych;

  • ustalenie nowych zasad inwestowania przez OFE – stopniowe obniżanie minimalnego limitu zaangażowania OFE w akcje. Likwidacji uległa znaczna część limitów koncentracji. Każdy Fundusz musi określić cel i zasady polityki inwestycyjnej oraz mierzalny benchmark w informacji rocznej dla swoich członków;

  • zmiana systemu opłat i wynagrodzeń pobieranych przez fundusze emerytalne – pobierane przez fundusze opłaty od składek uległy zmniejszeniu z 3,5% do 1,75% (w tym z 0,8% do 0,4% opłata dla ZUS); ustalenie wysokości wpłat do Funduszu Gwarancyjnego – do Funduszu Gwarancyjnego administrowanego przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych SA przekazywane jest 0,3% wartości aktywów netto OFE, natomiast środki zgromadzone dotychczas na części dodatkowej Funduszu zostały przekazane do PTE z dniem 1 lipca 2014 roku;

  • wprowadzenie zakazu reklamy OFE – zakaz reklamy, w szczególności ma dotyczyć okresów od 1 stycznia do 31 lipca w latach, w których będzie możliwe podjęcie decyzji o ponownym wyborze ZUS/OFE (tzw. „okienka”);

  • wprowadzenie zmiany w III filarze (IKZE) – wprowadzenie zachęty do oszczędzania na emeryturę w tzw. trzecim filarze. Wprowadzona została zryczałtowana stawka dla wypłat z Indywidualnych Kont Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE), która wynosi 10%. Dochód, który jest przekazywany na IKZE jest zwolniony z podatku, tak jak poprzednio. Na IKZE można wpłacić rocznie 120% przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej za dany rok, co odpowiada obecnie kwocie 4 495,20 zł.

Ustawa ma istotne znaczenie na wyniki netto PZU PTE w kolejnych latach z uwagi na niższe przychody z tytułu zarządzania oraz niższej składki. Jednocześnie w wyniku likwidacji dodatkowej części Funduszu Gwarancyjnego w 2014 roku zanotowano jednorazowy dochód brutto PZU PTE w wysokości 132,3 mln zł.

Ustawa z dnia 30 maja 2014 roku o prawach konsumenta (obowiązuje od dnia 25 grudnia 2014 roku).

Zgodnie z ustawą termin, w którym ubezpieczający może odstąpić od umowy ubezpieczenia zawartą na odległość wynosi 30 dni. Prawo do odstąpienia nie przysługuje konsumentowi m.in. w przypadku umów ubezpieczenia dotyczących podróży i bagażu lub innych podobnych, jeżeli zawarte zostały na okres krótszy niż 30 dni.

Każde działanie podejmowane dla celów marketingu bezpośredniego (sprzedaży), wykonywane za pośrednictwem telefonu, komputera, urządzeń mobilnych i innych temu podobnych urządzeń, wymaga uprzedniej zgody klienta – osoby fizycznej lub prawnej.

Zmiany ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o pośrednictwie ubezpieczeniowym wprowadzone ustawą z dnia 9 maja 2014 roku o ułatwieniu dostępu do wykonywania niektórych zawodów regulowanych (obowiązują od dnia 10 sierpnia 2014 roku) – zmiany ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym dotyczą deregulacji uprawnień do wykonywania czynności brokerskich i agencyjnych, m.in. w ściśle zdefiniowanych okolicznościach zniesiono obowiązkowe egzaminy dla brokerów oraz obowiązek odbywania co 3 lata szkolenia w ramach doskonalenia zawodowego zarówno przez agentów, jak i brokerów ubezpieczeniowych.

Ustawa z dnia 10 czerwca 2014 roku o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy – kodeks postepowania cywilnego.

Ustawa obowiązuje od dnia 18 stycznia 2015 roku i wprowadza szereg zmian w polskim prawie antymonopolowym mających wzmocnić krajowy system ochrony konkurencji i konsumentów. Celem ustawy jest: poprawa wykrywalności ograniczeń konkurencji, zwiększenie skuteczności wykrywania i karania przedsiębiorców zawierających nielegalne porozumienia, wzmocnienie pozycji słabszych uczestników rynku. Ustawa dokonuje zmian w zakresie ustalenia istnienia obowiązku zgłoszenia zamiaru koncentracji w przypadku przejęcia kontroli nad przedsiębiorcą lub nabywania części mienia innego przedsiębiorcy.

Ustawa z dnia 29 sierpnia 2014 roku o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

Ustawa wprowadziła m.in. zmiany przepisów dotyczących niedostatecznej kapitalizacji oraz ogranicza zwolnienie dochodów uzyskiwanych z ubezpieczeń na życie mających charakter inwestycyjny - produktów strukturyzowanych.

Dochody z ubezpieczeń na życie i dożycie, w których świadczenie z tytułu dożycia jest ustalane w oparciu o wartość określonych indeksów lub inne wartości bazowe, albo jest równe składce ubezpieczeniowej powiększonej o określony w umowie ubezpieczenia wskaźnik podlegają opodatkowaniu od 1 stycznia 2015. Z zakresu opodatkowania wyłączone są dochody z ubezpieczeń na życie i dożycie, dla których przy ustalaniu wartości rezerwy w dziale ubezpieczeń na życie stosowana jest stopa techniczna. Ustawa upraszcza metodologię ustalania dochodu do opodatkowania z inwestowania składki ubezpieczeniowej, jako różnicę między kwotą świadczenia a składką wpłaconą do zakładu ubezpieczeń.

Trwają prace nad przepisami implementującymi FATCAForeign Account Tax Compliance Act do krajowego porządku prawnego. FATCA to amerykańskie prawo federalne, którego celem jest przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania zarówno przez osoby fizyczne, jak i osoby prawne zobowiązane do płacenia podatków w Stanach Zjednoczonych. Spółki PZU Życie oraz PZU TFI prowadzą implementację rozwiązań proceduralnych i informatycznych mających na celu wypełnienia obowiązków wynikających z Intergovernmental Agreement (IGA - międzyrządowa umowa, która po ratyfikacji pozwoli wykonać obowiązki płynące z amerykańskiej ustawy FATCA).

Orzecznictwo sądowe i Rejestr Klauzul Niedozwolonych.

Dnia 27 czerwca 2014 roku Sąd Najwyższy (sygn. akt III CZP 2/14) potwierdził, iż osobie najbliższej, na podstawie art. 448 kc, przysługuje z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę wynikającą z naruszenia jej dobra osobistego, gdy poszkodowany zmarł przed 3 sierpnia 2008 roku oraz gdy pomiędzy zmarłym a osobą występującą z roszczeniem istniała faktyczna bliskość, więź psychiczna i emocjonalna.

Skutki: zwiększenie odpowiedzialności spółek ubezpieczeniowych oferujących ub. komunikacyjne; potwierdzenie obowiązku wypłaty osobie najbliższej, z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę wynikającą z naruszenia jej dobra osobistego, gdy poszkodowany zmarł przed 3 sierpnia 2008 roku.

 Otoczenie zewnętrzne na Ukrainie i w krajach bałtyckich

W 2014 roku związku z trudną sytuacją polityczną gospodarka ukraińska pogrążała się w kryzysie oraz wyraźnie osłabła wymiana handlowa. 

Ukraina

W III kwartale, według danych Głównego Urzędu Statystycznego Ukrainy, spadek PKB wyniósł 5,3%. Według stanu na koniec grudnia 2014 roku produkcja przemysłowa spadła o 10,9% w porównaniu z poziomem produkcji przemysłowej w 2013 roku. Inflacja w grudniu 2014 roku w stosunku do grudnia 2013 roku wzrosła o 24,9% w efekcie wzrostu cen regulowanych administracyjnie i dewaluacji hrywny. W okresie trzech kwartałów odnotowano natomiast dodatnie saldo w handlu zagranicznym (4,3 mld USD), które wynikało ze spadku importu o 25,1% (przy jednoczesnym spadku eksportu o 9,1%).

Gospodarki krajów nadbałtyckich, tj. Litwy, Łotwy i Estonii mimo zawirowań politycznych odnotowały stabilny wzrost gospodarczy.

Negatywne wyniki odnotowane przez gospodarkę Ukrainy oraz sytuacja polityczna i spadek realnych dochodów społeczeństwa odbiły się na wynikach sektora ubezpieczeniowego. Przypis składki brutto rynku ubezpieczeń majątkowych i pozostałych osobowych w okresie trzech kwartałów 2014 roku wyniósł 15,6 mld hrywien i był niższy od przypisu w analogicznym okresie poprzedniego roku o 20,7%. Zakłady ubezpieczeń na życie zebrały w ciągu trzech kwartałów 2014 roku 1,5 mld hrywien składki przypisanej brutto, czyli o 12% mniej niż w analogicznym okresie 2013 roku.

W 2014 roku weszły w życie uregulowania prawne, które wpłynęły na ukraiński rynek ubezpieczeń. Do najważniejszych z nich należy zaliczyć:

  • zmiany do kodeksu podatkowego. Potwierdzono możliwość płacenia 3% podatku od składki przypisanej brutto, bez konieczności przechodzenia zakładów ubezpieczeń na ogólny system opodatkowania;
  • zmiany taryf w OC komunikacyjnym i Zielonej Karty zgodnie z decyzją Rady Koordynacyjnej Biura Ubezpieczeń Komunikacyjnych Ukrainy (MTSBU) - wyższe średnio o ok. 30% i 80% jako efekt dewaluacji hrywny.

Litwa

Litwa utrzymuje stabilny wzrost gospodarczy pomimo zawirowań politycznych i ekonomicznych w Europie. Według danych Eurostatu, wzrost PKB w 2014 roku wyniósł 2,9% r/r, i obniżył się z powodu zmniejszenia eksportu, głównie na skutek embarga ze strony Rosji. Z początkiem 2015 roku na Litwie wprowadzono euro.

Mimo wzrostu gospodarczego na Litwie, ceny ubezpieczeń majątkowych i pozostałych osobowych wykazywały tendencję spadkową na skutek oferowanych wysokich rabatów. Przy stosunkowo wysokiej rentowności zakłady ubezpieczeń podejmowały działania mające na celu zwiększenie udziału w rynku. Łącznie składka przypisana brutto zakładów ubezpieczeń majątkowych i osobowych wyniosła 387,2 mln euro i wzrosła 1,3% w porównaniu z rokiem poprzednim.

W 2014 roku Litewski urząd nadzoru zatwierdził szereg nowych rozporządzeń dotyczących wprowadzanych wymogów dyrektywy Solvency II.

Ponadto trwają prace nad nową wersją ustawy dotyczącej ubezpieczeń komunikacyjnych OC. Zmiany dotyczą usunięcia ustawowo określonej granicy odszkodowania za szkodę materialną, obejmują również kwestie ustalenia podstawowej składki ubezpieczeniowej i regulację cen produktów ubezpieczeniowych. Data wejścia w życie nowej wersji ustawy nie jest obecnie znana.

Łotwa

Pomimo kryzysu na Ukrainie i wzajemnych sankcji gospodarczych pomiędzy Rosją a Unią Europejską, gospodarka łotewska odnotowała wzrost PKB o 2,4% r/r. Głównym czynnikiem napędzającym wzrost była konsumpcja krajowa (wyższa o 4,7% r/r w październiku 2014). Wolumen produkcji w III kwartale 2014 roku był na wyższym poziomie niż rok wcześniej, a eksport w październiku 2014 roku osiągnął po raz pierwszy w historii kraju wartość 1 mld euro.

Zaobserwowano także poprawę na rynku pracy. Rzeczywisty poziom bezrobocia spadł do 8,2% (w październiku 2014) i jest dwukrotnie niższy niż w okresie kryzysu finansowego w 2008 roku. Wzrosła też ogólna siła nabywcza społeczeństwa z powodu wzrostu przeciętnego wynagrodzenia, znacznego podniesienia płacy minimalnej oraz indeksacji emerytur. Oczekuje się, że siła nabywcza społeczeństwa będzie nadal wzrastać w przyszłym roku.

W 2014 roku Łotwa, idąc w ślad za Estonią, wprowadziła euro. Wprowadzenie euro było łagodne i udane, doprowadziło jedynie do nieznacznego wzrostu inflacji o 0,1-0,2 p.p.

W 2014 roku kondycja sektora ubezpieczeń na Łotwie była dobra. Składka przypisana brutto zakładów ubezpieczeń majątkowych i pozostałych osobowych wyniosła 240,1 mln euro i wzrosła o 6,1% w stosunku do poprzedniego roku.

Otoczenie regulacyjne w 2014 roku koncentrowało się na przygotowaniach do wdrożenia dyrektywy Solvency II w 2016 roku.

W lipcu 2014 roku wprowadzono nowe zasady dotyczące odszkodowań za szkody niematerialne. W ubezpieczeniach komunikacyjnych zniosły one limity wypłat za krzywdę wynikającą z naruszenia dobra osobistego.

Estonia

W 2014 roku PKB w Estonii wzrósł o 2,1% r/r. Do wzrostu gospodarczego w ostatnim kwartale roku w największym stopniu kontrybuował przemysł posiadający jednocześnie największy udział w gospodarce Estonii. Stopa bezrobocia wyniosła 7,4% i była niższa o 1,2 p.p. w porównaniu do 2013 roku. Jednocześnie efekt ten był zdecydowanie niższy niż w latach ubiegłych, kiedy stopa bezrobocia wyniosła 16,7% (w 2010 roku).

W 2014 roku wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI) spadł o 0,1% w porównaniu do 2013 roku. Główną przyczyną był spadek cen sprzętu elektronicznego kupowanego przez gospodarstwa domowe.

W 2014 roku sektor ubezpieczeń w Estonii rozwijał się dynamicznie. Składka przypisana brutto zakładów ubezpieczeń majątkowych i pozostałych osobowych wyniosła 261,4 mln euro i wzrosła o 7,0% w stosunku do 2013 roku.

Estonia, podobnie jak inne kraje członkowskie, zatwierdziła w 2014 roku nowe rozporządzenia dotyczące wprowadzenia wymogów dyrektywy Solvency II.

W październiku 2014 roku weszły w życie zmiany w ustawie o ubezpieczeniach komunikacyjnych OC regulujące m.in. możliwość dopuszczenia pojazdu do uczestniczenia w ruchu drogowym, wysokość sumy ubezpieczenia oraz wprowadzenie (z początkiem 2015 roku) bezpośredniej likwidacji szkód.

 

Czynniki makroekonomiczne, które mogą mieć wpływ na działalność polskiego sektora ubezpieczeń oraz działalność Grupy PZU w 2015 roku

Według prognoz tempo wzrostu PKB w 2015 roku, podobnie jak w roku ubiegłym, będzie oscylować wokół 3%. Głównymi czynnikami wzrostu gospodarczego będą wzrost konsumpcji oraz inwestycji. Warunki dla sprzedaży ubezpieczeń powinny być względnie korzystne.

Deflacja utrzyma się prawdopodobnie co najmniej do połowy 2015 roku, przy czym średniorocznie możemy odnotować niewielki spadek cen konsumpcji. Będzie to czynnik wspierający utrzymanie stosunkowo wysokiej realnej dynamiki wynagrodzeń, a zarazem siły nabywczej gospodarstw domowych. Według prognoz PZU, w 2015 roku tempo wzrostu konsumpcji indywidualnej powinno nieco przyspieszyć wobec roku ubiegłego. Trudno jednak przewidzieć konsekwencje utrzymywania się spadku cen przez dłuższy okres – nie można bowiem wykluczyć w tej sytuacji uruchamiania się mechanizmów osłabiających wzrost gospodarczy i działających niekorzystnie na rynek ubezpieczeń. Należy też zaznaczyć, że spadek cen paliw może przełożyć się na wyższą szkodowość ubezpieczeń komunikacyjnych.

Według prognoz PZU, w 2015 roku tempo wzrostu konsumpcji indywidualnej powinno nieco przyspieszyć wobec roku ubiegłego.

Perspektywy wzrostu gospodarczego w Polsce zależą w istotnym stopniu od przyszłej sytuacji w strefie euro. Ewentualna eskalacja kryzysu rosyjsko-ukraińskiego i związanych z tym sankcji stanowi istotne zagrożenie dla podnoszącej się z trudem z kryzysu, obciążonej problemem zadłużenia i próbującej uniknąć pułapki deflacyjnej, gospodarki strefy euro. W takiej sytuacji istnieje ryzyko, że wzrost gospodarczy w Polsce okaże się niższy od prognoz - choć bezpośredni wpływ problemów gospodarczych Ukrainy i Rosji na dynamikę polskiej gospodarki był dotąd – i powinien pozostać – ograniczony.

Bardzo niskie rentowności obligacji w dalszym ciągu będą wyzwaniem w kontekście poziomu technicznych stóp procentowych.

Na działalność Grupy PZU i jej wynik z inwestycji może wpłynąć także niestabilność na rynkach finansowych, która w 2015 roku może mieć kilka potencjalnych źródeł. Pierwszym są perspektywy wzrostu gospodarczego w Polsce, Europie oraz USA, które kształtują popyt inwestorów szczególnie na rynku akcji. Okres ostatnich kilku lat od wybuchu globalnego kryzysu finansowego pokazuje też, jak znaczący wpływ na dynamikę rynków finansów ma polityka pieniężna prowadzona przez banki centralne. Dla 2015 roku najistotniejsze znaczenie będzie miał odbiór „luzowania ilościowego” w strefie euro przez inwestorów oraz jego przełożenie na stymulację realnej gospodarki i oczekiwania inflacyjne. Ryzyko stanowi moment i zakres ewentualnego zacieśnienia polityki pieniężnej w USA, który może wywołać pewien odpływ kapitału z rynków wschodzących.

Czynnikiem ryzyka jest też kurs złotego, który charakteryzował się w ostatnim okresie podwyższoną zmiennością. Osłabienie polskiej waluty może wpłynąć niekorzystnie na prowadzoną działalność ubezpieczeniową np. poprzez wzrost cen części zamiennych do pojazdów.

Istotnie na rynki finansowe w 2015, podobnie jak w 2014 roku, będą wpływać czynniki geopolityczne. Źródłem ryzyka jest wciąż konflikt rosyjsko-ukraiński oraz jego następstwa dla kondycji gospodarczej strefy euro i poziomu awersji do ryzyka na rynkach finansowych.

Na Bliskim Wschodzie trwa niestabilna sytuacja wywołana między innymi nowym zagrożeniem ze strony Państwa Islamskiego. Ważnym czynnikiem ryzyka dla roku 2015 jest również poziom cen ropy naftowej, którego silny spadek w II połowie 2014 roku znacząco wpłynął zarówno na rynki finansowe, jak i światową gospodarkę. Trudno przewidzieć, czy ceny ropy wyraźnie wzrosną w ciągu roku, czy raczej utrzymają się na obecnych poziomach. Ich dynamika może wpłynąć na globalną inflację i wzrost gospodarczy, przekładając się na wyceny aktywów na rynkach akcji i obligacji.

Prognozy dla polskiej gospodarki2015*2014201320122011
Realny wzrost PKB w % (r/r) 3,4 3,3 1,7 1,8 4,8
Wzrost konsumpcji indywidualnej w % (r/r) 3,3 3,1 1,1 1,0 3,0
Wzrost nakładów brutto na środki trwałe w % (r/r) 7,0 9,5 0,9 -1,5 9,3
Wzrost cen w % (r/r, koniec roku) 1,4 -1,0 0,7 2,4 4,6
Wzrost płac nominalnych w gospodarce narodowej w % (r/r) 4,2 3,4 3,7 3,7 5,6
Stopa bezrobocia w % (koniec roku) 10,5 11,5 13,4 13,4 12,5
Stopa bazowa NBP w % (koniec roku) 1,75 2,00 2,50 4,25 4,50
Kurs EUR/PLN średnioroczny 4,20 4,19 4,20 4,19 4,12
Kurs USD/PLN średnioroczny 3,81 3,16 3,16 3,26 2,96

* Prognoza z dnia 26 stycznia 2015 roku
Źródło: Biuro Analiz Makroekonomicznych PZU